Sytuacja zdrowotna w świecie w roku 2010

Opublikowano: 02 styczeń 2013
Ostatni zeszyt Lancetu (15 grudnia 2012) jest poświęcony w całości analizie sytuacji zdrowotnej w świecie w roku 2010 w porównaniu z rokiem 1990. Ta cenna analiza globalnej zdrowotności na przestrzeni 20 lat, została dokonana przez blisko 400 autorów, na zlecenie Fundacji The Bill & Melinda Gates Foundation. W najbliższym czasie będzie ona stanowić realistyczną podstawę do 
niejednej decyzji na temat polityki zdrowotnej w świecie.
 
W serii artykułów rozważano kolejno: śmiertelność (dane z 235 krajów), oczekiwany czas przeżycia (w 187 krajach) oraz stopień upośledzenia stanu zdrowia. To ostatnie wyrażono w DALY (suma lat straconych z powodu upośledzenia + lata przeżyte z upośledzeniem). DALY zostało obliczona dla 291 chorób, w 17 krajach, w 20 grupach wiekowych, obu płci. 
 
Warto chociaż w dużym skrócie zapoznać się w wynikami badań, przedstawianymi szczegółowo w kilkudziesięciu tablicach.
 
W roku 2010 zmarło 52.8 miliona ludzi. Zmniejszył się odsetek zgonów z powodu chorób zakaźnych, braku opieki nad matka i noworodkiem oraz niedożywienia z 34,1% ogółu zgonów w roku 1990 do 24.9% w roku 2010. W ostatnim dwudziestoleciu w zakresie chorób związanych z ciążą i porodem śmiertelność zmniejszyła się o 29.1%, a liczba zgonów okołoporodowych niemowląt spadła o 27,4%. Niższy odsetek z zakresu chorób zakaźnych wynika głównie ze zmniejszenia się śmiertelności z powodu biegunek (z 2.5 miliona do 1.4 miliona), zakażeń dolnych dróg oddechowych (z 3.4 do 2.8 miliona), odry (z 0,63 do 0,13 miliona) i tężca (z 0,27 do 0.06 miliona). Natomiast znacznie wzrosła śmiertelność z powodu HIV/AIDS (z 0,30 miliona w roku 1990 do 1.5 miliona w roku 2012, ze szczytem umieralności w roku 2006: 1.7 miliona). Wzrosła również o 19,9% śmiertelność z powodu malarii z 0,98 miliona w roku 1990 do 1,17 miliona przypadków w roku 2010. W roku 2010 gruźlica zabiła 1.2 miliona ludzi (o 19% mniej niż 20 lat temu).
 
Odnotowano natomiast wzrost o 8 milionów przypadków zgonów z powodu chorób niezakaźnych (do 34.5 milionów w roku 2010; jest to 2/3 ogółu zgonów). Z powodu nowotworów, zwłaszcza (19%) płuc, oskrzeli i krtani, zmarło w roku 2010 - 8 milionów ludzi; 38% więcej niż 20 lat temu. Choroba niedokrwienna serca i udary zabiły w roku 2010 12.9 miliona ludzi; w roku 1990 było to 1/5 część zgonów. Cukrzyca zabiła w roku 2010 1.3 miliona ludzi, dwa razy tyle niż w roku 1990. Prawie bez zmiany pozostała liczba zgonów z powodu urazów (5.1 miliona), ale o 46% wzrosła liczba wypadków komunikacyjnych (1.3 miliona w roku 2010). W roku 2010 głównymi przyczynami zgonów były choroba niedokrwienna serca, udary, POCHP, zakażenia dolnych płatów płuc, nowotwory płuc i HIV/AIDS. 
 
Regionalne różnice w przyczynach zgon są znaczne. Na przykład w Afryce na południe od Sahary nadal 76% zgonów jest wynikiem chorób zakaźnych, okołoporodowych i niedożywienia. W innych rejonach różnice najczęściej dotyczą liczby samobójstw, zabójstw, nowotworów wątroby, cukrzycy, choroby Chagasa, śpiączki afrykańskiej, melanomy. Wynika z tego konieczność prowadzenia stałych regionalnych obserwacji epidemiologicznych.
 
Z tabeli można odczytać wiele interesujących danych. Przy ogólnym spadku zgonów z powodu chorób biegunkowych, liczba rejestrowanych przypadków duru brzusznego i paradurów wzrosła o 39,4%. W dwudziestoleciu znacznie spadla liczba zgonów z powodu leiszmanioz (-40,9%), śpiączki afrykańskiej (-72,8%), echinokokozy (-41,2%), wścieklizny (-51,2%) i zarażeń pasożytami jelitowymi (-21,7%); odnotowano 2.700 zgonów na glistnicę w roku 2010. Natomiast wzrósł odsetek rejestrowanych zgonów z powodu choroby Chagasa (+10,8%), schistosomatoz (+10.9%), wągrzycy (+58,5%) oraz dengi (+28,9%). W dwudziestoleciu zmalała liczba zgonów z powodu chorób wenerycznych 43,5%), w tym kiły; wzrosła jednakże zachorowalność na rzeżączkę. Powiększyła się liczba zgonów z powodu choroby Alzheimera (+244,0%) i Parkinsona (+107,7%), alkoholizmu (+48,9%) i nadużywania narkotyków (+191,7%). W roku 2010 odnotowano wzrost o 46,3% zgonów w wypadkach drogowych, w tym 62,3% wzrost zgonów potrąconych osób pieszych. W dwudziestoleciu odsetek samobójstw wzrósł o 3,9% z 0,669 miliona do 0,883 miliona w roku 2010. . W porównaniu do roku 1990 znacznie (o 523,5%) wzrosła liczba zgonów w wyniku następstw katastrof naturalnych (do 196.000 w roku 2010).

 

Globalne wartości DALY pozostają w dwudziestoleciu w podobnych granicach, około 2,5 miliardów lat, ale zanotowano znaczne zmiany w przyczynach niesprawności. W 1990 roku 47% DALY spowodowane było chorobami zakaźnymi, związanymi z porodem i niedożywieniem, 43% wynikało z chorób niezakaźnych, a 10% z urazów. W roku 2010 proporcje te wynosiły odpowiednio 35%, 54% i 11%. Na pierwsze miejsce wśród przyczyn DALY w roku 2010 wysunęło się skutki niedokrwiennej choroby serca (4-te w roku 1990), kolejno zapalenie dolnych dróg oddechowych (1sze miejsce w roku 1990), udary (5-te w roku 1990), biegunki (2-gie w roku 1990) i HIV/AIDS (33-cie w roku 1990). W dwudziestoleciu zaburzenia depresyjne przesunęły się z 15-go miejsca w roku 1990 na 11-te w roku 2010, a wypadki drogowe odpowiednio z 12-go do 10-tego miejsca. 
 
Oczekiwaną długość życia oceniono w 187 krajach. Wynosiła ona dla mężczyzn w roku 2010 58,3 lat, a dla kobiet 61,8 lat. Wartości te różniły się znacznie pomiędzy krajami. Na przykład w roku 2010 na Haiti dane da mężczyzn wynosiły 27,9 lat, a dla kobiet 37,1 lat podczas gdy w Japonii wartości te wynosiły odpowiednio 68,8 i 71,7 lat. W dwudziestoleciu oczekiwana długość życia wzrosła o 5 lat lub więcej tylko w 42 krajach dla mężczyzn i 37 dla kobiet, a odpowiednio spadła w 21 krajach dla mężczyzn i w 11 krajach dla kobiet. Oczekiwana długość życia była proporcjonalna do lat życia straconych z powodu choroby, natomiast wartości niesprawności YLD (lata przeżyte w niesprawności) miały na nią mniejszy wpływ. 
 
Przedstawiane w Lancecie opracowania są stworzone według wszelkich dostępnych zasad statystycznych. Słabsze strony tych opracowań wykaże przyszłość. Póki co maja one doniosłe znaczenie dla decyzji w zakresie globalnej ochrony zdrowia i stanowią interesujące źródło informacji dla każdego specjalisty, niekoniecznie w dziedziny chorób tropikalnych.

 

Wybrał i tłumaczył prof. Zbigniew Pawłowski
 
 

Okulary dla Wierszyny

Opublikowano: 27 grudzień 2012
Jak donosi Rynek Zdrowia, grupa polskich okulistów i optometrystów niedawno wróciła z wyprawy na daleką Syberię, do wsi Wierszyna, leżącej ok. 130 kilometrów na północny wschód od Irkucka. Lekarze zawieźli tamtejszej ludności kilkaset par okularów i prezenty świąteczne. Znaczna większość tamtejszej ludności to potomkowie polskich zesłańców. W ciągu pięciu dni przebadano prawie 300 osób i wydano niemal 200 par okularów korekcyjnych, a w 60 kolejnych przypadkach zdecydowano wykonać okulary w Polsce i możliwie szybko odesłać je na Syberię.
źródło: Rynek Zdrowia
 
 

Ochrona przed promieniowaniem słonecznym – rady dla podróżujących

Opublikowano: 25 grudzień 2012
W grudniowym numerze Journal of Travel Medicine wydrukowano ciekawy artykuł  zbierający dane z dostępnych publikacji nt. właściwego postępowania w czasie ekspozycji na słońce.
Autorzy przypominają, że promieniowanie słoneczne jest ważnym czynnikiem sprawczym nowotworów skóry. Grupa nowotworów nieczerniakowych stanowi niemalże 95% wszystkich nowotworów skóry. Według danych WHO nawet 2-3 miliony przypadków rocznie na świecie. Najczęściej występuje rak podstawnokomórkowy. Melanoma malignum stanowi pozostałe 5% nowotworów skóry, jest jednocześnie jednym z tych o najgorszym rokowaniu. Światowa Organizacja Zdrowia podaje, że rocznie rozpoznaje się około 132000 nowych przypadków czerniaka. 
Ważnym spostrzeżeniem jest, że wskaźnik SPF (sun protecion factor) wg którego klasyfikuje się kremy przeciwsłoneczne jest ustalany przy rozprowadzaniu kremu w ilości 2 mg/cm2 skóry. Badania wykazały, że większość ludzi stosuje je w ilości nie przekraczającej od 0,5-1,5 mg/cm2i nie powtarza stosowania kremu po kąpieli czy intensywnym spoceniu się. Warto zaznaczyć, że jeśli krem ma SPF 15 i jest odpowiednio stosowany to znaczy, że zatrzymuje około 93% promieniowania UVB odpowiedzialnego za przykre skutki kąpieli słonecznych.
Istotnym czynnikiem ryzyka skutków niepożądanych opalania jest przyjmowanie leków wykazujących fototoksyczność i zdolność do wzbudzania reakcji fotoalergicznych (np. popularne niesteroidowe leki przeciwzapalne takie jak ibuprofen, ketoprofen, diklofenak, fluorochinolony, sulfonamidy, trimetoprym, tetracykliny, kaptopril, enalapril, furosemid, psoraleny, retinoidy, metformina, pochodne sulfonylomocznika i wiele innych). Pacjenci stosujący takie leki powinni mieć świadomość konieczności odpowiedniego zabezpieczania się przed promieniowanie UV, chociażby przez stosowanie kremów o SPF o wartości co najmniej 30. Również dzieci stanowią grupę ryzyka – zdecydowanie częściej ulegają poparzeniom słonecznym i są bardziej narażone na występowanie nowotworów skóry, zwłaszcza czerniaka. Podobnie biorcy przeszczepianych narządów stanowią grupę ryzyka. Może mieć to związek z długotrwałym stosowanie leków immunosupresyjnych. Chorzy na xeroderma pigmentosum iepidermoplasia verruciformis są także narażeni na częste powikłania związane z opalaniem. 
Podstawowe wskazówki dotyczące odpowiedniego zabezpieczania się przed skutkami niepożądanymi promieniowania UV są następujące:
- właściwe, odpowiedzialne i rozsądne zachowanie – należy pamiętać, zwłaszcza w czasie uprawniania sportów zimowych, że promieniowanie UV wzrasta o 4% na każde 300 m wysokości. Śnieg odbija nawet 90% promieniowania UV, znaczne więcej niż piasek i woda. Tak więc sporty zimowe wiążą się ze zdecydowanie większym ryzykiem powikłań niż leżenie na plaży.
- ubiór chroniący przed promieniowaniem UV – od pewnego czasu na rynku można spotkać ubrania specjalnie zabezpieczane przed działaniem promieniowania słonecznego. Tkaniny te są impregnowane dwutlenkiem tytanu, który ma właściwości odbijania promieniowania UVA i UVB. Poza tym tkaniny grubsze i cięższe takie jak denim lepiej chronią przed promieniowaniem. Należy wybierać raczej tkaniny ciemniejsze, które lepiej pochłaniają promieniowanie. Ubiór suchy pochłania i odbijają więcej UV niż mokry lub przepocony.
- ochrona oczu – ważne jest zapewnienie odpowiedniego zabezpieczenia dla skóry okolicy oczodołów, powiek oraz gałki ocznej, w szczególności siatkówki w postaci dobrze dobranych okularów przeciwsłonecznych. Zapobiega to zaćmie, skrzydlikom, ślepocie śniegowej, czerniakom siatkówki i starczemu zwyrodnieniu plamki. Okulary powinny dobrze przylegać do twarzy, ale nie dotykać rzęs. Ciemniejsze soczewki niekoniecznie lepiej chronią oczy przed promieniowaniem UV – raczej powodują rozszerzenie źrenicy, przez co więcej UV wnika do siatkówki. Należy wybierać soczewki w kolorze pomarańczowym lub żółtym.
- stosowanie kremów przeciwsłonecznych – kilka czynników wpływa na skuteczność stosowanych kremów m.in. ilość wstępnie zastosowana, wysokość na jakiej się przebywa, potliwość, stopień odbijania promieniowania UV przez śnieg czy piasek czy w końcu rodzaj skóry, na której stosuje się krem.  Bywa tak, że zimne powietrze czy kąpiele w wodzie obniżają poczucie ciepła, a tym samym wpływają na mniejsze odczuwanie konieczności stosowania kremów. Kremy powinny być stosowane w każdym przypadku narażenia na promieniowanie UV, nawet w zimniejszych miesiącach roku. Należy wybierać produkty chroniące zarówno przed UVA jak i UVB.  Dzieci poniżej 6 miesiąca życia raczej powinny być zabezpieczane przez odpowiednią odzież, czapki, kapelusze niż przez stosowanie kremów. Dzieciom powyżej 6 miesiąca życia można bez przeszkód aplikować kremy o SPF co najmniej 15. Należy pamiętać o koniczności ponownego nanoszenia kremu na skórę po kąpieli czy intensywnym spoceniu się.  Także kremy określano jako wodoodporne wymagają powtórnego rozprowadzania, wg zaleceń 40-80 minut po pływaniu. Badania wykazały, że odpowiednio stosowane kremy przeciwsłoneczne skutecznie obniżają częstość zachorowań na raka i czerniaka skóry.
Pełna treść artykułu dostępna na stronach internetowych Journal of Travel Medicine.
 
oprac. lek. Szymon Nowak
źródło: Diaz J.H.; ”Sun Exposure Behavior and Protecion: Recommendations for Travellers”; Journal Of Travel Medicine; DOI: 10.1111/j.1708-8305.2012.00667.x
 
 

Nowy szczep wirusa polio efektem zaniedbań w szczepieniach

Opublikowano: 26 listopad 2012
W połowie listopada WHO i UNICEF poinformowały o czterech przypadkach zachorowań na polio wśród dzieci w Pakistanie. Zachorowania były spowodowane przez nowy szczep wirusa związany ze szczepionką (cVDPV, typ 2). Podano, że jest to wynikiem niewystarczającej liczbą rutynowych szczepień wśród dzieci, co może skutkować łatwym mutowaniem typu 2 wirusa podczas pasażu przez przewód pokarmowy kolejnych dzieci, w złych warunkach sanitarnych. Zaniedbania szczepień są tłumaczone między innymi przez nieodpowiedni czas immunizacji przypadający na okres ramadanu.
 
Według WHO szczerzenie cVDPV można łatwo ograniczyć przeprowadzając 2 lub 3 serie skutecznych szczepień. Działania są takie same, jak w przypadku ognisk innych szczepów – immunizacja każdego dziecka poniżej 5 roku życia, wielokrotnie przy użyciu szczepionki OPV, właściwa kampania informacyjna oraz poprawa nadzoru nad prowadzeniem szczepień.
 
oprac. lek. Szymon Nowak
źrodło: www.tribune.com.pk
 
 

Spożycie piwa powoduje większą atrakcyjność ludzi dla komarów przenoszących malarię

Opublikowano: 20 listopad 2012
Dwa lata temu na łamach czasopisma PloS ONE opublikowano artykuł, w którym opisano wpływ spożycia przez ludzi alkoholu na zachowania komarów z rodzaju Anopheles gambiae. Badania przeprowadzono w Burkina Faso jesienią 2007 roku.
 
Okazało się, że konsumpcja piwa statystycznie istotnie zwiększa aktywację i orientację komarów. Wykluczono jednocześnie możliwy wpływ zmian temperatury ciała i poziomów dwutlenku węgla na zwiększenia aktywacji czy orientacji komarów.
 
Najprawdopodobniej produkty metabolizmu alkoholu wydalane przez płuca i przez skórę są atrakcyjne dla komarów.
 
Badanie przeprowadzone w Burkina Faso zwraca uwagę na wzrastające spożycie alkoholu, który przyczynia się do zwiększenia rozpowszechnia niektórych chorób i obniżenia mechanizmów odporności. Stąd wniosek, że ludzie spożywający alkohol są nie tylko narażeni na większą liczbę ukłuć komarów, ale również są bardziej podatni na rozwój zarażenia Plasmodium spp.
 
 
oprac. lek. Szymon Nowak
źródło: Lefevre T. i wsp.; ”Beer consumption increases human attractiveness to malaria mosquioes”; PloS ONE, Vol. 5, Issue 3; March 2010
 
 

Szpital miejscem ewangelizacji

Opublikowano: 20 listopad 2012
W Watykanie w dniach 15-17 listopada odbywała się Konferencja pod hasłem „Szpital miejsce ewangelizacji: misja ludzka i duchowa”. Organizatorem była Papieska Rada ds. Duszpasterstwa Służby Zdrowia. Na spotkanie zaproszonych zostało ponad 700 uczestników, z 65 krajów – Polskę reprezentował m.in.  Konstanty Radziwiłł, wiceprezes Naczelnej Izby Lekarskiej.
 
Arcybiskup Zygmunt Zimowski, Przewodniczący Papieskiej Rady ds. Duszpasterstwa Służby Zdrowia zwrócił uwagę, że zwiększa się rozdźwięk między rozwojem technik medycznych a godnością pacjenta. Kapelani szpitalni mają trudne zadania stać na straży godności i szacunku dla pacjentów, oraz poszanowania ich życia od narodzin aż do naturalnej śmierci.
 
Na Konferencji zapowiedziano także aktualizację o nowe zagadnienia bioetyczne  Karty Pracowników Służby Zdrowia.
 
oprac. lek. Szymon Nowak
źródło: www.ekai.pl
 
 

Mniej optymistycznie o szczepieniu dzieci na malarię

Opublikowano: 20 listopad 2012
Na stronach internetowych czasopisma The New England Journal of Medicine opublikowano artykuł przedstawiający wyniki 3 fazy badań klinicznych nad zastosowaniem u dzieci szczepionki przeciwmalarycznej. Badanie zostało przeprowadzone w 11 ośrodkach 7 afrykańskich krajów na grupie ponad 6 tysięcy dzieci w wieku od 6 do 12 tygodnia życia. Okres obserwacji obejmował 12 miesięcy od podania ostatniej dawki szczepionki.
 
Szczepionka jest złożona z  białek zarodźca przyłączonych do antygenu powierzchniowego wirusa HBV, jako nośnika oraz adjuwantów mających pobudzać odpowiedź immunologiczną.
 
Wyniki pokazały, że częstotliwość występowania pierwszego/jedynego zachorowania na malarię wynosiła 0,37 na osobę/rok w grupie badanej i 0,48 na osobę/rok w grupie kontrolnej. Skuteczność szczepionki w zapobieganiu epizodom malarii klinicznej została określona na 32,9%. Skuteczność szczepionki w zapobieganiu epizodom ciężkiej malarii została określona na 36,6%.
 
Trzecia faza kliniczna badania u małych dzieci wykazała niezadowalającą skuteczność szczepienia RTS,S/AS01 przeciw malarii. Skuteczność RTS,S/AS01 wśród dzieci w wieku 6-12 tygodnia życia również wypadła gorzej niż u starszych dzieci.  Tłumaczyć to można niedojrzałością układu odpornościowego niemowląt, niezdolnych do wzbudzenia pełnej odpowiedzi immunologicznej przeciwko podawanym antygenom zarodźca.
 
Mimo niezadowalających wyników, główny sponsor badań – firma GlaxoSmithKline zapowiedziała dalsze wysiłki nad udoskonaleniem szczepionki przeciwmalarycznej.
 
Pełną treść bardzo interesującego artykułu można znaleźć na stronach internetowych The New England Journal of Medicine.
 
oprac. lek. Szymon Nowak
źródło: „A phase 3 trial of RTS,S/AS01 malaria vaccine in african infants”; N Engl J Med; 2012; DOI: 10.1056/NEJMoa1208394