Powikłania biegunki podróżnych

Opublikowano: 13 październik 2013
W najnowszym numerze Journal of Travel Medicine (wrzesień 2013) znajdziemy ciekawy artykuł mówiący o możliwych powikłaniach biegunki podróżnych, będącej częstą przypadłością ludzi podróżujących do krajów odmiennej strefy klimatyczno-sanitarnej. Szacuje się, że 30-70% podróżnych doświadcza biegunki w zależności od miejsca do którego podróżują oraz pory roku. 80-90% przypadków wynika z zakażenia wody, żywności przez bakterie lub toksyny bakteryjne (szczepy Escherichia coli). Biegunka ma najczęściej ostry, samoograniczający się przebieg (objawy ustępują w ciągu 1-5 dni). Autorzy artykułu opisują trzy możliwe powikłania związane z zachorowaniem na biegunkę podróżnych: reaktywne zapalenie stawów, zespół Guillain-Barré oraz poinfekcyjny zespół jelita drażliwego.
 
Reaktywne zapalenie stawów rozpoczyna się najczęściej bólami stawowymi w okresie 1-4 tygodni od infekcji jelitowej. Czasem choroba zajmuje tylko jeden staw, jednak najczęściej ma przebieg wielostawowy (zwykle zajmuje stawy kończyn dolnych). Czasami objawom stawowym towarzyszą objawy zapalenia błony naczyniowej oka, spojówek, czy cewki moczowej. Patogenami najczęściej związanymi z występowaniem reaktywnego zapalenia stawów są: Salmonella enteritidis, Shigella spp., Campylobacter spp., Yersinia spp. (odpowiadają za ok. 52% przypadków choroby).  Wśród czynników predysponujących do zachorowania wymienia się antygen HLA B27 (obecny u 6% populacji, 50% pacjentów chorujących na reaktywne zapalenie stawów). Autorzy artykuły przypominają również o innych antygenach układu HLA (B7, B22, B40), które mogą wykazywać reakcję krzyżową z antygenem B27 predysponując tym samym do reaktywnego zapalenia stawów. Patogeneza reaktywnego zapalenia stawów opiera się na indukcji bezpośredniej odpowiedzi zapalnej w kierunku antygenów bakteryjnych, które przenikają z przewodu pokarmowego i docierają do tkanek stawu, lub pośrednio w kierunku antygenów ludzkich, wykazujących reakcję krzyżową z antygenami bakteryjnymi (zjawisko mimikry).
 
Zespół Guillain-Barré wynika z autoimmunologicznej odpowiedzi skierowanej przeciwko antygenom nerwów obwodowych, prowadzącej do postępującego osłabienia mięśni. Wyróżnia się trzy typy zespołu Guillain-Barré: ostra zapalna demielinizacyjna poliradikuloneuropatia, ostra ruchowa aksonalna neuropatia, ostra ruchowo-czuciowa aksonalna neuropatia. Częstość występowania zespołu GB wynosi 1-2 przypadki na 100 000. Zespół GB charakteryzuje się występowaniem uogólnionego, symetrycznego osłabienia mięśni, drętwienia, parestezji. Może dojść do zajęcia nerwów czaszkowych oraz nerwów zaopatrujących mięśnie oddechowe. Często współwystępują objawy autonomiczne: tachykardia, nadciśnienie tętnicze, hipotensja ortostatyczna, zatrzymanie moczu, niedrożność.  Objawy pojawiają się zazwyczaj od 1 do 3 tygodni od infekcji wirusowej lub bakteryjnej. Po ustąpieniu okresu ostrego, objawy zespołu GB stopniowo ustępują. Część pacjentów wraca do pełnej sprawności, jednak około 20% pozostaje w pewnym stopniu niesprawna. Najczęściej spotykanym zakażeniem jelitowym związanym z występowaniem zespołu GB jest zakażenie Campylobacter (1 na każde 1000 przypadków). Patogeneza zespołu GB, podobnie jak reaktywnego zapalenia stawów wiąże się najprawdopodobniej z mimikrą antygenową. Dochodzi do produkcji autoprzeciwciał, aktywacji limfocytów T, które są skierowane przeciwko antygenom mieliny, upośledzając mechanizm przewodzenia impulsów nerwowych.
 
Poinfekcyjny zespół jelita drażliwego również może występować jako powikłanie biegunki podróżnych. Najczęściej ma postać przewlekłej biegunki, dyskomfortu w jamie brzusznej, oraz generalnie zmian w funkcjonowaniu jelita grubego, obserwowanych przez lekarzy u pacjentów wracających z tropiku.  Do rozpoznania poinfekcyjnego zespołu jelita drażliwego muszą być spełnione III kryteria rzymskie poprzedzone epizodem infekcji jelitowej. Poinfekcyjny zespół jelita drażliwego rozpoznawano u 4% do 32% chorych po infekcji jelitowej (różnica może wynikać z kryteriów rozpoznania choroby, metod używanych do diagnostyki zespołu jelita drażliwego). Do czynników ryzyka zachorowania na poinfekcyjny zespój jelita drażliwego zalicza się stres i sytuacje wywołujące lęk, młody wiek pacjenta. Patogeneza podobnie jak w przypadku reaktywnego zapalenia stawów i zespołu GB wynika z pewnej dysregulacji układu odpornościowego, ale nie jest bezpośrednio związana z mimikrą antygenową. U pacjentów może dochodzić do zaburzeń wygaszania odpowiedzi immunologicznej, co prowadzi do przetrwałego zapalenia i zaburzeń bariery jelitowej. Przewlekły proces zapalny błony śluzowej jelita może prowadzić do uszkodzenia komórek nerwowych i mięśniówki jelit, co daje objawy zespołu jelita drażliwego.
 
Podsumowując biegunka podróżnych może prowadzić co ciężki, przewlekłych powikłań. Celem ograniczenia liczny powikłań należy zweryfikować strategie leczenia i profilaktyki biegunki podróżnych.
 
oprac. lek. Szymon Nowak
źródło: Bradley A. i wsp.; „Post-Infectious Sequelae of Traveler’s Diarrhea”; Journal Of Travel Medicine, Vol. 20, Issue 5