Skuteczne zapobieganie zapaleniu opon mózgowo-rdzeniowych i związanej z tym bakteriemii – czy to możliwe?

Opublikowano: 14 maj 2014
Bakteryjne zapalenie opon i bakteriemia, będąca jego powikłaniem są ważną przyczyną chorobowości i śmiertelności zwłaszcza wśród małych dzieci, poniżej 2 roku życia, które jeszcze nie w pełni wykształciły wszystkie mechanizmy odpornościowe. Właśnie z tego względu odpowiedź immunologiczna na otoczkowe antygeny Haemophilus influenzae, Neisseria meningitidis oraz Streptococcus pneumoniae stwarza ryzyko zachorowania na ciężkie zapalanie opon i rozwój związanych z nim powikłań.
 
W The Lancet Infectious Diseases opublikowano wyniki retrospektywnego badania oceniającego liczbę przyjęć do szpitala dzieci z powodu bakteryjnego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych w Wielkiej Brytanii, w ciągu ostatnich 50 lat. Zauważono drastyczny spadek rozpoznań zapalenia opon od momentu wdrożenia powszechnych szczepień przeciwko bakteriom otoczkowym (HiB, serogrupa C meningokoków oraz siedmiowalentna szczepionka przeciw streptokokom). Badanie opublikowane w The Lancet wykazało wyższą częstość klinicznie rozpoznawanego zapalenia opon, niż wynikałoby to z rozpoznań mikrobiologicznych. Wniosek ten dowodzi, że poleganie tylko i wyłącznie na rozpoznaniu mikrobiologicznym może prowadzić do niedoszacowania liczby realnie występujących przypadków.
 
W Wielkiej Brytanii inwazyjna choroba meningokokowa jest najczęstszą przyczyną zapalenia opon wśród dzieci. W większości przypadków wywoływana jest przez serogrupę B Neisseria meningitidis. Rozwój szczepienia przeciwko serogrupie B jest trudny z uwagi na brak immunogenności polisacharydów otoczkowych. W Europie niedawno zarejestrowano szczepionkę bazującą na białkach otoczki zewnętrznej. Badania dowodzą, że charakteryzuje się 75% skutecznością przeciwko szczepom występującym w Wielkiej Brytanii.
 
Pneumokokowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych charakteryzuje się największą śmiertelnością u dzieci. Mimo powszechnie dostępnej szczepionki siedmiowalentnej w Stanach Zjednoczonych, nadal najczęstszą przyczyną zgonów dzieci w tym kraju z powodu zapalenia opon są pneumokoki, głównie te serotypy, których nie obejmuje szczepienie. 13 walentna szczepionka została wprowadzona do użytku w Wielkiej Brytanii w 2011 roku,  jednak istnieje jeszcze co najmniej 80 innych serotypów pneumokoków nie objętych szczepieniem.
 
Nadzór nad chorobą powinien obejmować populacje szczepione i nieszczepione. Skonigowane szczepionki nie tylko zapobiegają rozwojowi choroby, ale pozwalają zwalczać również bezobjawowe nosicielstwo. Spadek zachorowań wśród dziecipotencjalnie zmniejszy również liczbę nowych przypadków zachorowań wśród dorosłych.
 
Wprowadzenie skoniugowanej szczepionki przeciwko Hib, meningokokom serogrupy C oraz siedmiowalentnej i trzynastowalentnej szczepionki przeciwko streptokokom znacząco zmniejszyło liczbę przypadków zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i bakteriemii u dzieci. Potrzebne są jednak dalsze badania nad rozszerzeniem zakresu stosowanych szczepień dla lepszej kontroli tych ciężkich zakażeń.
 
oprac. lek. Szymon Nowak
źródło: Riordan A., Preventing meningitis and septicemia: are we nearly there yet?, The Lancet, Vol. 14, Maj 2014